Starzenia skóry nie można zatrzymać. Nie oznacza to jednak, że jego przebieg jest całkowicie poza naszą kontrolą. Genów, wieku czy części zmian hormonalnych nie zmienimy, ale możemy ograniczać wpływ czynników odpowiedzialnych za starzenie zewnątrzpochodne, a także wpływać na kondycję naskórka i skóry właściwej.
W praktyce największe znaczenie mają działania prowadzone konsekwentnie przez lata: ochrona przed promieniowaniem UV, prawidłowo funkcjonująca bariera naskórkowa, odpowiednio dobrane składniki aktywne, dieta i regeneracja organizmu. Nie każdy kosmetyk określany jako przeciwstarzeniowy działa w ten sam sposób, a długa lista substancji aktywnych wcale nie oznacza większej skuteczności.
Jak spowolnić starzenie się skóry, opierając pielęgnację na tym, co wiemy o jej fizjologii? Podstawą nie jest próba ciągłego stymulowania skóry, lecz połączenie ochrony, wspierania jej naturalnych funkcji i celowanego działania na konkretne potrzeby.
Fotoprotekcja – podstawa profilaktyki starzenia skóry
Jeśli mielibyśmy wskazać jeden element pielęgnacji o największym znaczeniu dla ograniczania przedwczesnego starzenia, byłaby nim ochrona przeciwsłoneczna. I nie chodzi przy tym wyłącznie o zapobieganie rumieniowi czy poparzeniom.
Promieniowanie UVA dociera do skóry właściwej, zwiększa powstawanie reaktywnych form tlenu, aktywuje procesy zapalne i enzymy uczestniczące w degradacji macierzy zewnątrzkomórkowej. UVB działa silniej w obrębie naskórka i prowadzi między innymi do bezpośrednich uszkodzeń DNA. Wielokrotne niewielkie ekspozycje kumulują się przez lata, nawet jeśli nigdy nie doprowadziły do widocznego poparzenia słonecznego.
Dlatego fotoprotekcji nie należy traktować jako sezonowego dodatku do pielęgnacji. Jej zadaniem jest ograniczenie dawki promieniowania docierającej do skóry, a tym samym zmniejszenie liczby kolejnych uszkodzeń DNA, włókien kolagenowych i struktur odpowiedzialnych za pigmentację.
Kosmetyk przeciwsłoneczny powinien zapewniać ochronę zarówno przed UVB, jak i UVA. Musi być także stosowany w odpowiedniej ilości. Przy dłuższej ekspozycji, intensywnym poceniu, kąpieli lub ścieraniu preparatu potrzebna jest jego reaplikacja. Ochronę kosmetyczną warto łączyć z rozsądnym korzystaniem ze słońca, cieniem, nakryciem głowy czy odzieżą.
Jak składniki aktywne mogą spowolnić starzenie się skóry?
Składniki aktywne oddziałują na różne elementy funkcjonowania skóry. Niektóre regulują odnowę naskórka, inne ograniczają stres oksydacyjny, wpływają na pigmentację, poprawiają funkcjonowanie bariery lub uczestniczą w procesach zachodzących w macierzy zewnątrzkomórkowej.
Nie wszystkie mają jednak taką samą siłę dowodów naukowych. O skuteczności kosmetyku nie decyduje też sama obecność popularnego składnika w INCI. Znaczenie mają jego forma chemiczna i stężenie, stabilność, sposób połączenia z innymi substancjami, a także technologia całego preparatu.
Retinoidy – składniki o dobrze udokumentowanym działaniu
Retinoidy należą do najlepiej przebadanych substancji stosowanych w pielęgnacji skóry z oznakami starzenia. Wpływają na odnowę naskórka, funkcjonowanie fibroblastów i procesy zachodzące w macierzy zewnątrzkomórkowej. Regularnie stosowane mogą poprawiać strukturę skóry, zmniejszać widoczność drobnych zmarszczek i wyrównywać pigmentację.
W kosmetykach wykorzystuje się przede wszystkim retinol, retinal i estry retinylu. Poszczególne formy różnią się aktywnością i potencjałem drażniącym, dlatego powinny być wprowadzane stopniowo, z uwzględnieniem kondycji bariery naskórkowej i tolerancji skóry.
Antyoksydanty – ochrona przed stresem oksydacyjnym
Stres oksydacyjny jest jednym z ważnych mechanizmów uczestniczących w starzeniu zewnątrzpochodnym. Promieniowanie UV, dym tytoniowy, zanieczyszczenia środowiska i inne czynniki zwiększają powstawanie reaktywnych form tlenu. Ich nadmiar wpływa na uszkadzanie lipidów, białek i materiału genetyczny komórek. Uruchamia także procesy prowadzące do degradacji struktur podporowych skóry.
Antyoksydanty ograniczają część tych reakcji, neutralizując wolne rodniki lub uczestnicząc w naturalnych systemach ochronnych skóry. W kosmetykach wykorzystuje się wiele substancji o takich właściwościach: witaminy, polifenole, flawonoidy, karotenoidy, związki fenolowe, ekstrakty z roślin i grzybów. Przykładem jest ekstrakt z grzyba Sanghwang (Phellinus linteus), będący źródłem licznych związków bioaktywnych o działaniu antyoksydacyjnym.
Poszczególne antyoksydanty różnią się budową i mechanizmem działania, dlatego w jednej formule często wykorzystuje się kilka substancji, które mogą wzajemnie uzupełniać swoje właściwości.
Antyoksydanty nie zastępują jednak filtrów przeciwsłonecznych. Fotoprotekcja ogranicza ilość promieniowania docierającego do skóry, podczas gdy antyoksydanty oddziałują na część reakcji powstających już w odpowiedzi na czynniki środowiskowe. Są więc uzupełnieniem ochrony, a nie jej alternatywą.
(Więcej o antyoksydantach przeczytasz w artykule Antyoksydanty w kosmetyce )
Niacynamid – wsparcie bariery, kolorytu i funkcji skóry
Niacynamid, czyli amid witaminy B3, jest składnikiem o szerokim zastosowaniu kosmetologicznym. Uczestniczy w procesach związanych z metabolizmem komórkowym, wpływa na funkcjonowanie bariery naskórkowej i zwiększa syntezę części lipidów warstwy rogowej.
Regularnie stosowany znajduje zastosowanie również w pielęgnacji nierównomiernego kolorytu, ponieważ wpływa na transport melanosomów z melanocytów do keratynocytów. W badaniach obserwowano także poprawę struktury skóry i zmniejszenie widoczności drobnych zmarszczek.
Jego zaletą jest wielokierunkowość. Może być szczególnie przydatny w pielęgnacji skóry, która jednocześnie wykazuje oznaki starzenia, przesuszenie, osłabienie bariery i nierówną pigmentację. Jeśli szukasz kremu z niacynamidem, który odpowie na wszystkie wymienione potrzeby cery, wypróbuj Relaxa Repair Most Cream, który świetnie sprawdzi się również w pielęgnacji cery wrażliwej.
Kwasy AHA – wsparcie odnowy naskórka
Kwasy alfa-hydroksylowe, między innymi glikolowy i mlekowy, wpływają przede wszystkim na proces złuszczania i odnowy naskórka. Zmniejszają szorstkość, wygładzają naskórek i wyrównują jego koloryt.
Ich działanie zależy od rodzaju kwasu, stężenia i pH preparatu. W pielęgnacji skóry z oznakami starzenia mogą stanowić uzupełnienie innych metod, ale nie są elementem niezbędnym. Nadmierne złuszczanie, szczególnie w połączeniu z kilkoma intensywnymi składnikami osłabia barierę naskórkową i zwiększa reaktywność skóry.
Peptydy – duża grupa o różnych mechanizmach działania
Określenie „peptydy” obejmuje wiele cząsteczek różniących się budową i funkcją. Część z nich pełni rolę cząsteczek sygnałowych, inne uczestniczą w transporcie określonych pierwiastków lub wpływają na komunikację między komórkami.
W kosmetologii szczególne zainteresowanie budzą peptydy, które oddziałują na procesy związane z macierzą zewnątrzkomórkową i funkcjonowaniem fibroblastów. Wyniki badań są obiecujące, ale poziom dowodów nie jest jednakowy dla wszystkich substancji należących do tej grupy. Dlatego lepiej oceniać działanie konkretnego peptydu lub kompleksu niż przypisywać identyczne właściwości wszystkim kosmetykom oznaczonym na opakowaniu hasłem „peptydy”.
Do jednych z najlepiej przebadanych i najsilniej działających peptydów należą peptyd miedziowy (Copper Tripeptide-1) i argirelina (Acetyl Hexapeptide-8), które znajdziesz w serum silnie ujędrniającym Signature VR Solution CELLMULA.
Bariera naskórkowa – fundament pielęgnacji przeciwstarzeniowej
Pielęgnacja skóry z oznakami starzenia często koncentruje się na stymulacji: retinoidach, kwasach, antyoksydantach czy kolejnych substancjach aktywnych. Tymczasem nawet najbardziej zaawansowana pielęgnacja będzie trudna do prowadzenia, jeśli skóra nie posiada sprawnie funkcjonującej bariery.
Z wiekiem zmieniają się ilość i organizacja lipidów warstwy rogowej. Skóra może również produkować mniej sebum i gorzej zatrzymywać wodę. Jeżeli bariera jest osłabiona, zwiększa się przeznaskórkowa utrata wody, pojawia się suchość i większa podatność na pieczenie, zaczerwienienie czy podrażnienia.
Szczególne znaczenie mają ceramidy, cholesterol i wolne kwasy tłuszczowe – trzy podstawowe grupy lipidów budujących przestrzenie pomiędzy korneocytami. Towarzyszą im humektanty, takie jak gliceryna czy kwas hialuronowy, które zwiększają zawartość wody w warstwie rogowej, a także emolienty ograniczające jej utratę.
Dobre nawilżenie nie przebuduje głębokich zmarszczek, ale wpływa na funkcjonowanie skóry i wygląd jej powierzchni. Warstwa rogowa o właściwej zawartości wody jest bardziej elastyczna i gładka, a drobne linie wynikające z odwodnienia stają się mniej widoczne.
Jak spowolnić starzenie się skóry w codziennej pielęgnacji?
Skuteczna pielęgnacja nie musi składać się z wielu kosmetyków. Większe znaczenie ma to, czy poszczególne elementy spełniają konkretne zadanie i mogą być stosowane regularnie bez przewlekłego podrażniania skóry.
Warto oprzeć ją na kilku zasadach:
- Chroń skórę przed kolejnymi uszkodzeniami. Fotoprotekcja powinna być podstawą, szczególnie w przypadku skóry z przebarwieniami i oznakami fotostarzenia.
- Dbaj o barierę naskórkową. Łagodne oczyszczanie, odpowiednie nawilżenie i uzupełnianie lipidów tworzą warunki, w których skóra lepiej toleruje aktywną pielęgnację.
- Dobieraj składniki do konkretnego problemu. Innej strategii potrzebuje skóra z nierównym kolorytem, innej przesuszona i reaktywna, a jeszcze innej z wyraźnymi oznakami fotouszkodzeń.
- Nie próbuj stosować wszystkiego jednocześnie. Większa liczba składników aktywnych nie oznacza automatycznie lepszych efektów. Przeciążenie skóry może prowadzić do przewlekłego podrażnienia i uniemożliwić regularne stosowanie produktów, które rzeczywiście przynoszą korzyści.
Pielęgnacja przeciwstarzeniowa powinna być strategią długoterminową. Kilka dobrze dobranych produktów stosowanych konsekwentnie przez wiele miesięcy ma większą wartość niż częste zmiany rutyny i ciągłe dokładanie nowych substancji.
Dieta i styl życia a starzenie skóry
Kosmetyki działają przede wszystkim miejscowo, ale skóra pozostaje częścią całego organizmu. Jej zdolność do regeneracji zależy między innymi od dostępności składników odżywczych, stanu układu krążenia, gospodarki hormonalnej i ogólnego stanu zdrowia.
Nie istnieje jedna dieta przeciwstarzeniowa. Znaczenie ma długoterminowy sposób żywienia i codzienne nawyki. W praktyce szczególnie ważne są:
- odpowiednia podaż białka, które dostarcza aminokwasów wykorzystywanych do syntezy białek organizmu;
- warzywa, owoce, nasiona i orzechy, będące źródłem witamin, składników mineralnych, polifenoli i karotenoidów;
- nienasycone kwasy tłuszczowe, istotne dla błon komórkowych i funkcjonowania bariery naskórkowej;
- ograniczenie przewlekłego nadmiaru cukrów prostych, ponieważ glikacja może prowadzić do powstawania AGE i zmian właściwości kolagenu;
- niepalenie tytoniu, który zwiększa stres oksydacyjny, nasila degradację struktur skóry i wpływa na mikrokrążenie;
- regularny sen i aktywność fizyczna, wspierające procesy metaboliczne, regeneracyjne i prawidłowe funkcjonowanie całego organizmu.
Podobnego dystansu wymaga suplementacja. Niektóre składniki będą korzystnie wpływać na wybrane parametry skóry, ale suplement nie zrekompensuje przewlekłej ekspozycji na UV, palenia, niedoborowej diety ani źle prowadzonej pielęgnacji.
A co ze stresem?
Przewlekły stres oddziałuje na skórę za pośrednictwem układu nerwowego, hormonalnego i immunologicznego. Wpływa na wydzielanie mediatorów zapalnych, funkcjonowanie bariery i procesy gojenia. Nie oznacza to oczywiście, że pojedynczy trudny okres przyspieszy starzenie skóry w zauważalny sposób. Znaczenie ma przede wszystkim długotrwałe obciążenie organizmu, zwłaszcza jeśli towarzyszą mu niedobór snu, gorszy sposób odżywiania czy ograniczona regeneracja.
W tym przypadku również nie chodzi więc o znalezienie jednej techniki anti-aging. Sen, odpoczynek i regulowanie przewlekłego stresu są częścią dbania o fizjologię całego organizmu, którego skóra jest jednym z narządów.
Jak spowolnić starzenie się skóry – najważniejsza jest konsekwencja
Nie mamy wpływu na wszystkie mechanizmy odpowiedzialne za starzenie skóry. Możemy jednak znacząco ograniczać część zmian związanych ze starzeniem zewnątrzpochodnym i zapewniać skórze warunki potrzebne do prawidłowego funkcjonowania.
Najwięcej można osiągnąć poprzez połączenie ochrony przed promieniowaniem UV, sprawnie działającej bariery naskórkowej, celowo dobranych składników aktywnych i stylu życia sprzyjającego regeneracji. Nie chodzi przy tym o stosowanie maksymalnej liczby produktów czy nieustanne pobudzanie skóry.
Dobra pielęgnacja przeciwstarzeniowa nie walczy z wiekiem. Ogranicza czynniki przyspieszające powstawanie uszkodzeń, wzmacnia naturalne mechanizmy ochronne i odpowiada na zmieniające się potrzeby skóry. To właśnie regularność i dobrze zaplanowane działanie mają większe znaczenie niż najbardziej rozbudowana kosmetyczka.